Jak wybrać sprzęt skiturowy: narty skiturowe, wiązania i buty

Zakup sprzętu skiturowego potrafi nieźle namieszać w głowie – narty skiturowe o różnych szerokościach i długościach, dwa rodzaje wiązań, buty z przełącznikami trybu, a do tego dziesiątki marek. Dobra wiadomość jest taka, że cały wybór da się ogarnąć, gdy zrozumiesz jedno: sprzętu skiturowego nie wybiera się po kawałku, lecz jako dopasowaną całość, w zależności od tego, do czego ma Ci służyć. W tym artykule wyjaśnimy Ci, jak wybrać narty skiturowe, wiązania i buty, żeby sprawdzały się zarówno na podejściu, jak i na zjeździe. Jeśli dopiero zastanawiasz się, czy spróbować skitouringu, zacznij lepiej od naszego wprowadzenia do skitouringu – tutaj zakładamy już, że się zdecydowałeś i wybierasz sprzęt.

Zanim zaczniesz wybierać: do czego ma służyć sprzęt skiturowy

Pierwsze i najważniejsze pytanie nie brzmi „która narta jest najlepsza”, lecz „do czego będę jej używać”. Nie istnieje bowiem jedna uniwersalna narta do wszystkiego i to właśnie przeznaczenie decyduje o wszystkich pozostałych parametrach.

Zadaj więc sobie proste pytanie: jakie będą proporcje podejścia i zjazdu? Jeśli kusi Cię przede wszystkim ruch, długie tury i kondycyjne podchodzenie, potrzebujesz lekkiego i raczej wąskiego zestawu. Jeśli chodzi Ci głównie o zjazdy w puchu i stromy teren (freeride), zniesiesz większą wagę w zamian za lepsze właściwości zjazdowe. Większość początkujących plasuje się gdzieś pośrodku i najlepiej sprawdzi się u nich uniwersalny, raczej lżejszy zestaw.

Dlaczego waga jest tak ważna? W skitouringu podejście stanowi mniej więcej 80% całej tury. Każdy dodatkowy gram na nodze odczujesz podczas podchodzenia wielokrotnie, dlatego niska waga sprzętu jest jednym z głównych kryteriów – zawsze jednak w równowadze z tym, jak dobrze zestaw sprowadzi Cię w dół. Ten kompromis między wagą a właściwościami zjazdowymi przewija się przez cały proces wyboru.

Jak wybrać narty skiturowe

Narty są sercem zestawu i decydują o tym, jak będziesz się czuć na podejściu i na zjeździe. Przy ich wyborze interesują Cię trzy rzeczy: długość, szerokość i waga.

Długość nart skiturowych

Długość nart skiturowych to parametr, nad którym zastanawia się chyba najwięcej osób. Obowiązuje prosta zasada: narty skiturowe dobieramy nie dłuższe niż Twój wzrost, przy czym ideał to około 10 cm poniżej wzrostu. W porównaniu z klasycznymi nartami zjazdowymi są więc raczej krótsze.

Dlaczego tak jest? Krótsza narta jest lżejsza, łatwiej się nią steruje i łatwiej wykonuje się na niej nawroty na podejściu – docenią ją zarówno początkujący, jak i ci, którzy dużo chodzą. Dłuższa narta ma większą powierzchnię, a tym samym lepszą wyporność, dzięki czemu lepiej „pływa” w głębokim śniegu i jest stabilniejsza przy szybkim zjeździe – sprawdzi się w puchu i we freeridzie. Jeśli więc chodzisz głównie kondycyjnie i po twardszym śniegu, sięgnij po krótszy koniec zakresu; jeśli celujesz w głęboki śnieg, wybierz dłuższe. Weź też pod uwagę swoją wagę (cięższy narciarz wybiera raczej dłuższe narty) i poziom umiejętności.

Początkujący: Polecamy narty skiturowe nawet o 10 do 15 cm krótsze niż Twój wzrost. Krótsze narty łatwiej prowadzić w skrętach i mniej obciążają Twoje nogi podczas podchodzenia.

Doświadczeni narciarze w terenie pozatrasowym: Tutaj zaleca się długość do wysokości wzrostu, a nawet o 5 do 10 cm dłuższe narty, jeśli preferujesz prędkość i głęboki śnieg.

Szybką orientację ułatwi Ci ta tabela (wartości są orientacyjne – dostosuj je do swojej wagi i przeznaczenia nart):

Szerokość narty skiturowej (pod butem)

Szerokość narty w środkowej części, pod wiązaniem, decyduje o tym, jak narta zachowuje się w różnym śniegu:

• Wąskie narty (około 75 – 85 mm) są lekkie i szybkie na podejściu, a na twardym śniegu i firnie świetnie trzymają. To wybór na długie tury i kondycyjne podchodzenie.
• Średnie narty (około 85 – 95 mm) to uniwersały – rozsądny kompromis między wagą a wypornością. Dla większości skiturowców, w tym początkujących, są najlepszym wyborem.
• Szerokie narty (95 mm i więcej) mają największą wyporność i najlepiej „pływają” w puchu, ale są cięższe, a na twardym śniegu przenoszą na nogi większe siły. To domena freeride’u.

Waga i konstrukcja nart skiturowych

Jak już wspominaliśmy, waga nart skiturowych ma kluczowe znaczenie – im lżejsze, tym mniej wysiłku na podejściu. Producenci obniżają ją dzięki lekkim rdzeniom (na przykład z drewna paulowni) czy wzmocnieniom z karbonu. Uważaj jednak, aby w pogoni za niską wagą całkowicie nie poświęcić właściwości zjazdowych; bardzo lekka „podejściowa” narta zachowuje się na zjeździe inaczej niż pełnowartościowa narta touringowa. Większość nowoczesnych nart skiturowych ma również rocker (uniesiony dziób, a czasem także tył narty), który pomaga w puchu i przy skrętach.

Jak wybrać wiązania skiturowe

Wiązanie łączy nartę z butem i w skitouringu musi obsługiwać dwa tryby – wolną piętę do podejścia i sztywne mocowanie do zjazdu. Zasadniczo wybierasz spośród dwóch typów.

Wiązania pinowe (tzw. tech) to dziś standard. Są lekkie i mocują but za pomocą bolców wchodzących w specjalne inserty, dlatego potrzebujesz do nich butów skiturowych z takimi insertami. Wiązania ramowe są cięższe i dziś tracą na popularności; ich zaletą jest to, że można w nie wpiąć także zwykły but zjazdowy, a sprawdzają się raczej we freeridzie i na wymagających, stromych zjazdach. Na zwykłe tury lekkie wiązania pinowe są oczywistym wyborem.

Również tutaj obowiązuje zasada: wybieraj według przeznaczenia. Na długie tury i przejścia potrzebujesz lekkiego i prostego wiązania, na freeride raczej solidniejszego. Ważne jest dopasowanie wagi wiązania do narty – łączenie bardzo lekkiej narty z ciężkim wiązaniem nie ma sensu. Zwróć też uwagę na wartość wypięcia (bezpieczeństwa), która zapewni wypięcie przy upadku, na podpiętki do podchodzenia o kilku wysokościach oraz na to, czy wiązanie ma hamulce.

Jak wybrać buty skiturowe

Buty to ta część sprzętu, którą w skitouringu odczujesz najbardziej – decydują o komforcie na podejściu i o pewności na zjeździe. Ich wybór to również kompromis między chodzeniem a jazdą.

Na podejściu docenisz duży zakres ruchu w kostce (tzw. walk mode) – im bardziej kostka zgina się w trybie chodzenia, tym wygodniej Ci się podchodzi. Na zjeździe z kolei potrzebujesz odpowiedniej sztywności i podparcia, które zapewniają twardszy flex i większa liczba klamer. Lekki „podejściowy” but z dwiema klamrami świetnie sprawdza się w drodze w górę, ale na zjeździe zapewni mniej podparcia; sztywniejszy but z większą liczbą klamer to przeciwieństwo. Wybierz w zależności od tego, czy więcej chodzisz, czy zjeżdżasz.

Zwróć też uwagę na wagę i materiał skorupy (lżejsze modele są zwykle z grilamidu lub karbonu), a przede wszystkim na to, czy buty mają inserty tech zapewniające kompatybilność z wiązaniami pinowymi. I podobnie jak w przypadku zjazdowych butów narciarskich, najważniejsze jest dokładne dopasowanie – rozmiar podaje się w systemie Mondopoint. Jak go rozumieć i jak prawidłowo zmierzyć stopę, opisaliśmy w artykule o rozmiarze Mondopoint i wskaźniku flex index.

Foki, harszle i reszta zestawu

Do kompletnego zestawu należy jeszcze kilka rzeczy, o których nie można zapomnieć.

Foki (pasy do podchodzenia) muszą pasować do szerokości i długości Twoich nart. Produkuje się je z moheru (lepszy poślizg, sprawdzą się na długich przejściach), z nylonu (lepsza przyczepność i większa wytrzymałość) lub z ich mieszanki, która łączy zalety obu materiałów. Na oblodzony i twardy teren przydadzą się harszle (noże do nart, „raki na narty”), które zakłada się na wiązanie i które zwiększają pewność kroku – nie zostawiaj ich w domu.

I wreszcie to, co najważniejsze: sprzęt lawinowy. Detektor lawinowy, sonda, łopata i plecak (najlepiej z airbagiem) są w terenie pozatrasowym obowiązkiem, a nie dodatkiem. Bardziej szczegółowo omawiamy je, a także całe zagadnienie bezpieczeństwa, w artykule wprowadzającym do skitouringu.

Dopasowana całość: jak to połączyć

Gdy masz już jasność co do poszczególnych elementów, pozostaje złożyć je w całość – i właśnie tu warto myśleć o zestawie jako całości. Narty, wiązania, buty i foki powinny do siebie pasować pod względem wagi i przeznaczenia: do lekkiej narty turowej pasuje lekkie wiązanie i but podejściowy, do szerokiej narty freeride’owej solidniejsze wiązanie i sztywniejszy but. Zestaw, którego elementy do siebie nie pasują, zepsuje Ci frajdę zarówno na podejściu, jak i na zjeździe.

Jeśli jesteś początkujący i jeszcze nie wiesz, w którą stronę pójdziesz, postaw na uniwersalny, raczej lżejszy zestaw średniej szerokości. Poradzi sobie ze wszystkim – od kondycyjnych podejść po łagodniejszy puch – i da Ci czas, by odkryć, co sprawia Ci frajdę. I przede wszystkim – nie kupuj w ciemno.

Najpierw wypożycz i wypróbuj

Zestaw skiturowy to niemała inwestycja i dopóki nie odkryjesz, jaki styl Ci odpowiada, nie ma sensu wydawać tysięcy euro. Dużo rozsądniej jest najpierw wypożyczyć sprzęt i przetestować go w praktyce. W wypożyczalni Snowflake Academy wypożyczysz kompletny zestaw skiturowy – narty, wiązania, buty i foki – po serwisie i ustawiony na miarę, dzięki czemu możesz na własnych nogach sprawdzić, jaka długość, szerokość i sztywność Ci odpowiadają.

A jeśli chcesz uniknąć błędów nie tylko przy wyborze, ale i w terenie, wyrusz z profesjonalnym instruktorem skiturowym. Doradzi Ci w kwestii zestawu, pokaże prawidłową technikę podchodzenia i zjazdu oraz nauczy Cię podstaw bezpieczeństwa lawinowego – abyś mógł cieszyć się skitouringiem w pełni i bezpiecznie. Góry poczekają, ważne jest, by wyruszyć w nie dobrze wyposażonym.